معرفی ساز ابوا

نام ابوا برگرفته از واژه فرانسوی «Hautboys» به معنی چوب بلند است. ابوا از خانواده سازهای بادی چوبی دوزبانه است. از هم‌خانواده‌های ابوا می‌توان به ابوا دامور و گرانگله اشاره کرد.

از نظر ظاهری، ساز ابوا دارای یک لوله مخروطی‌شکل است که بر روی آن کلیدهایی تعبیه شده است. سر ساز، قمیش دوزبانه‌ای قرار گرفته و انتهای ساز نیز حالت شیپوری دارد تا صدا رسایی بیشتری داشته باشد.

ابوا نقش مهمی در ارکستر دارد زیرا یک ساز ملودیک است. به دلیل اینکه صدای بسیار رسایی دارد و تمامی نوازندگان ارکستر صدای آن را در زمان‌هایی که دیگر سازها در حال کوک کردن هستند یا هیاهوی ارکستر زیاد است می‌شنوند، به همین دلیل کوک ابتدایی ارکستر را تعیین می‌کند.

ریشه‌های تاریخی ابوا

ابوا سازی است که در نوع خود تاریخچه‌ای بسیار طولانی دارد. برخی می‌گویند سازی شبیه ابوا نخستین بار در سال ۲۸۰۰ قبل از میلاد در یک مراسم شاهانه استفاده شده است و به گفته برخی دیگر، این ساز توسط چوپان‌ها و شکارچیان نواخته می‌شده است.

این ساز در دهه ۱۷۰۰ میلادی به ارکستر راه یافت و استفاده از آن به سرعت در اروپا گسترش پیدا کرد. برخی معتقدند انواع اولیه ابوا در آسیا، یونان و روم یافت شده است.

از اولین سازهای کشف‌شده می‌توان به سورنا اشاره کرد. ریشه این ساز به سرزمین ایران و خاورمیانه باز می‌گردد. سورنا از قدیمی‌ترین سازهای دوزبانه نیز به شمار می‌آید. این ساز بعد از جنگ‌های صلیبی به هند رفت و استفاده از آن به صورت گسترده‌ای رواج یافت.

سورنا؛ یکی از ریشه‌های سازهای دوزبانه

سورنا از چوب درخت خرما و شاخ بوفالو ساخته می‌شد و دارای چهار الی پنج سوراخ در جلو و یک سوراخ در پشت ساز بود. صدای این ساز بسیار بلند بود و در فضای باز و در جشن‌ها نواخته می‌شد.

سورنا متشکل از یک لوله مخروطی چوبی است که بر روی سر ساز، قطعه‌ای فلزی و دیسک‌مانند قرار می‌گیرد و روی آن قمیش نصب می‌شود. جنس قمیش این ساز از نی است و صدای ساز به واسطه آن تولید می‌شود.

ابوا در قرن هجدهم

در اواسط قرن هفدهم، پاریس، پایتخت فرانسه، مهد سازهای بادی شد و بیشترین فعالیت‌ها در دربار لویی چهاردهم صورت می‌گرفت. سازهای ترومپت، شاوم و ساکبات‌ها مهم‌ترین سازها برای اجرا در فضاهای باز بودند و در مقابل، سازهای زهی با همراهی ملایم سازهای دیگر، موسیقی داخل دربار را اجرا می‌کردند.

در این میان، ساز شاوم ملودی‌ها را می‌نواخت. تأکید بر دکلمه، حتی در موسیقی سازی، سبب شده بود که از شاوم به دلیل رنگ آوازگونه‌اش بیشتر استفاده شود. در ابتدای قرن هفدهم، شاوم اصلی‌ترین ساز بادی چوبی دوزبانه محسوب می‌شد؛ اما به دلیل تیزی و بلند بودن صدایش، دیگر مناسب قطعات دوره باروک نبود.

همین امر سبب شد تا در بین سال‌های ۱۶۲۰ تا ۱۶۶۰ میلادی تغییراتی روی آن اعمال شود و پس از آن، شاوم به عنوان ابوا شناخته شود. از همین رو می‌توان گفت که ابوای امروزی تکامل‌یافته ساز شاوم است؛ اگرچه تاریخ دقیق به وجود آمدن آن تا حدودی مبهم است.

تکامل و محبوبیت ابوا در اروپا

برخی از مفسران، مانند ژوزف مارکس، بر این عقیده‌اند که ابوا توسعه‌یافته شاوم نیست، بلکه توسط جین هوتتر به صورت خاص اختراع شد. هوتتر عضو یکی از مراکز ساخت سازهای بادی بود و این ساز را به منظور ایجاد صدایی زیباتر و احساسی‌تر ساخت تا تأثیر بیشتری روی شنونده بگذارد.

در مقابل، بروس هاینز بر این عقیده است که ابوا بین سال‌های ۱۶۵۷ تا ۱۶۶۴ میلادی به صورت موقتی مورد استفاده قرار می‌گرفته و سپس بین سال‌های ۱۶۷۰ تا ۱۷۰۰ میلادی بسیار مورد توجه و رشد قرار گرفته است؛ تا اندازه‌ای که در بسیاری از قطعات و اپراها استفاده می‌شد.

یکی از قطعاتی که می‌توان مثال زد، قطعه «آریان» اثر رابرت کامبرت است که در سال ۱۶۵۹ میلادی نوشته شده است. کامبرت با اجرای یکی از پروژه‌های خود به همراه جان کران و نیکولاس استاگینس، ابوایست‌های معروف فرانسوی در انگلستان، به روند محبوب شدن ابوا کمک کرد.

ابوا در قرن نوزدهم و شکل امروزی آن

در قرن نوزدهم، ابوا دچار تغییرات زیادی شد که بیشتر این تغییرات روی مکانیزم ساز صورت گرفت. این تغییرات نه‌تنها بر تکنیک و نوازندگی تأثیر داشت، بلکه روی کیفیت صدا، تمبر، قدرت صدای ساز و راحت‌تر نواختن نت‌ها در تغییر رجیسترها نیز تأثیرگذار بود.

ابوای قرن نوزدهم به سازی خاص تبدیل شده بود؛ زیرا دشواری نواختن این ساز به دلیل دوزبانه بودن قمیش و بردباری نوازنده برای ایجاد صدایی خوب و دل‌نواز سبب شده بود تا تنها قشر خاصی به نواختن این ساز روی بیاورند.

در اواسط قرن نوزدهم، به دلیل تغییرات در زبانه، ابوا صدایی لطیف‌تر و نرم‌تر پیدا کرد. ابوا امروزی نیز تا حد زیادی ادامه همان مسیر ابوای قرن نوزدهم است، با این تفاوت که کلیدهای بیشتری برای اجرای نت‌های زینت و راحتی در نوازندگی به آن اضافه شده است.